...

मिथिला धरोहर | मैथिली पंचांग 2026-27, मैथिली लोकगीत लिरिक्स...

मिथिला धरोहर — मैथिली लोकगीत लिरिक्स, विवाह गीत, मैथिली भगवती गीत लिरिक्स, मैथिली शिव भजन लिरिक्स, भजन, छठ, होली, मधुश्रावणी गीत लिरिक्स। मैथिली पंचांग, विवाह, उपनयन मुहूर्त, मिथिला के मंदिर, लोकदेवता, साहित्यकार परिचय, कथा-कहानी, गोनू झा के कहानी एवं मिथिला संस्कृति से जुड़ी सम्पूर्ण जानकारी।

🌺🌸
✨ मधुश्रावणी
मधुश्रावणी व्रत कथा संग्रह पूजा बिधि विधान सहित
📅 अगस्त 2026
और पढ़ें »
📢
​🎉 अहाँक लेल आबि गेल अछि 'संगी'! मिथिला धरोहरक नव स्मार्ट असिस्टेंट 'संगी' सँ भेंट करू। आब पंचांग, पावनि-तिहार, विवाह गीत वा गोनू झाक कथा खोजब भेल आओर सुगम। नीचाँ देल (दांया कात) चैट बटन पर क्लिक करू आ 'संगी' सँ तुरन्त गप्प करू!

17 सित॰ 2021

पद्मश्री सीता देवी, मिथिला पेंटिंग के महान कलाकार : सम्पूर्ण परिचय

सीता देवी ( Padma Shri Sita Devi ) के जन्म 1914 मे सुपौल जिलाक वसहा गाँव मे एकटा सभ्रान्त गृहस्थ परिवार मे भेलनि। हुनकर पिता के नाम चुमन झा आ माता के नाम सोन देवी छलनी। सीता देवी गामे मे प्राईमरी स्कूल के शिक्षा प्राप्त केलथि आ अपन माँ तथा नानी सं भित्ति चित्र बनेनाय सिखलथि। 

तत्कालीन समाज मे व्यापत प्रथा के मुताबिक 12 वर्ष के उम्र मे हुनकर बियाह मधुबनी जिला के जितवारपुर गाँव के एकटा गरीब ब्राह्मण परिवार मे शोभाकान्त झा के संग भ गेलनि। हुनकर सासुरक परिवार बहुते गरीब छलनी। भोजन तक के संकट छलनी। आर्थिक विपन्नता एहन रहलनि जे अंत मे जितवारपुर छोइर के सहरसा स्थित बड़का भाईक एतय अपन संतान ल के चली गेलथी। ओतय बड़का बेटा रामदेव स्कूली शिक्षा पूरा केलकैन। दोसर पुत्र सूर्यदेव के आठवीं धरिक ओतय पढ़ाई करेलखिन। तेसर पुत्र महादेव के जन्म एतय भेलनि। फेर अपन तीनों बेटाक संगे जितवारपुर आबि गेलथी।

सन् 1962 मे मिथिला मे भीषण अकाल पड़ल छल। ओहि अकाल सं निपटबाक लेल भारत सरकार के हैण्डीक्राफ्ट बोर्ड डिजाइनर भास्कर कुलकर्णी के अहि क्षेत्र के ग्राम्य जीवन मे विद्यमान भित्ति-चित्र के व्यवसायिक आयाम देबाक लेल मधुबनी भेजल गेलनि। ओहि समय धरि ब्राह्मण एवं कायस्थ जाति के महिला मे सेहो भित्ति-चित्रों के बनेबाक प्रचलन छल।

इहो पढ़ब :-
Sita Devi photographed by Edouard Boubat, 1970, for the book The Art of Mithila by Yves Véquaud (छवि साभार : सीता-देवी.ब्लॉगस्पॉट डॉट कॉम)
भास्कर कुलकर्णी के किनको सं जानकारी भेटलैंन जे जितवारपुर के महापात्र परिवार के सीता देवी भित्ति-चित्रण मे दक्ष छथि आ गरीबी मे अपन जीवन-यापन क रहल छथि। कुलकर्णी के बहुते बुझेला पर तैयार भ गेलथि। माँ-नानी सं मधुबनी चित्रकला के दान भेटल छलनी। सीता देवी के संग-संग जितवारपुर के जगदम्बा देवी एवं किछ अन्य महिला सेहो अहि कार्य मे आगू एलथि। अहि तरहे मिथिला पेंटिंग, जे पूर्व मे भित्ति-चित्र छल, ओकर व्यवसायिक रूपांतरण कागज पर प्रारम्भ भेल। कुलकर्णी के अनुरोध पर सीता देवी 30X22 के कागज पर किछ चित्र बनेलथि। सीता देवी समेत अन्य कलाकार द्वारा बनाओल गेल चित्र के नई दिल्ली के 10 जनपथ पर प्रदर्शित कैल गेल। 

हुनकर द्वारा बनाओल गेल चित्र के माँग दिनों-दिन बढैत गेलनि। दिल्ली सं आमंत्रण एलनी। चाणक्य आर्ट गैलरी मे सीता देवी अपन चित्रावलि प्रदर्शित केलथि। प्रधान मंत्री इंदिरा गांधी के हुनका बारे मे सूचना भेटलनि। हुनका भेंट करबाक लेल बजेलथी। इंदिरा गांधी अनुरोध केलथि - हमरा सोंझा चित्र बनाबु। एकटा दियासलाईक काठी के ब्रश सं दुर्गा माता के भव्य चित्र उकेर देलथि। एतय सं हुनकर ख्याति आ अवदान के चमत्कार रंग भरय लगलनि। भारतक सर्वोपरि धनी महिला गिरा साराभाई अपन नबक़ा मकानक दीवार पर माटीक रंगों सं चित्र उकेरबाक लेल हुनका अहमदाबाद बजेलथि। फेर दिल्ली के चाणक्यपुरी स्थित अकबर होटल के मधुबन काफी शाॅप के दीवार पर चित्र बनेलथि, जे बहुते लोकप्रिय भेल। 1972 मे दिल्ली के प्रगति मैदान मे आयोजित ग्राम झांकी मे हुनकर द्वारा बनायल गेल भित्ति-चित्र के काफी सराहना भेटलनि। नई दिल्ली स्थित इंदिरा गाँधी अन्तर्राष्ट्रीय हवाई अड्डा के मुख्य द्वार के अंदर के दीवार पर हुनके द्वारा बनायल पेंटिंग सेहो सुर्खि रहलनि। हुनकर चित्र के ख्याति देश सं ल के विदेश धरि पसरय लगलनि। मिथिला पेंटिंग मे हुनकर उल्लेखनीय योगदान के लेल बिहार सरकार 1969, 1971 आ 1974 मे हुनका श्रेष्ठ शिल्पी, दक्ष शिल्पी आ राज्य पुरस्कार सं सम्मानित केलकनी। 1975 मे भारत सरकार के दिस सं राष्ट्रीय पुरस्कार भेटलनि।

इहो पढ़ब :- 

अर्द्ध-नारीश्वर, सीता-हरण, सीता-स्वयंवर, महाकाली, तथा कृष्ण-कथा एहन हिनकर चित्र ओहि समय एतेक लोकप्रिय भेलनि जे हुनका सन् 1976 मे अमेरिका, जर्मनी आ जापान सं आमंत्रण भेटलनि। वाशिंगटन, न्यूयाॅर्क आ बर्लिन सहित विश्व के 10 देश मे हिनकर चित्र के प्रदर्शनी भेलनि आ ओतय हिनकर कला कुशलता के खूब प्रशंसा भेलनि। वाराणसी मे प्रथम श्रेणी के रेलक डब्बा मे लकड़ी के खाली पैनल पर चित्रण सेहो केलथि।
सीता देवी 8 सितंबर, 1969 के नई दिल्ली में प्रधान मंत्री इंदिरा गांधी के मिथिला पेंटिंग प्रस्तुत करैत (छवि साभार: द टाइम्स ऑफ इंडिया)
वर्ष 1981 मे भारत सरकार हिनका 'पद्मश्री' सम्मान सं सम्मानित केलकनी। जर्मनी के एरिका स्मिथ, फ्रांस के इव्स विको, अमेरिका के रेमण्ड ओएन्स एवं डेविड फेमस आ जापान के टोकियो हासेगावा समेत कतेको ख्याति प्राप्त कला समीक्षक हिनकर चित्र पर शोध केलनि आ वृत चित्र सेहो बनेलनी।

लगभग पाँच दशक धरि मिथिला पेंटिंग मे सक्रिय रहबाक उपरांत सीता देवी के 12 दिसम्बर, 2005 के 91 वर्ष के उम्र मे निधन भ गेलनि। हुनकर बनाओल गेल चित्र लंदन के विक्टोरिया आ अलबर्ट म्यूजियम, लाॅस एंजिल्स केके काउन्टी म्यूजियम ऑफ़ आर्ट, द फिलाडेल्फिया म्यूजियम ऑफ़ आर्ट, पेरिस के मसी द क्यू ब्रान्ली और जापान के मिथिला म्यूजियम सहित भारत के कतेको संग्रहालय मे सुशोभित अछि।

कोई टिप्पणी नहीं:

एक टिप्पणी भेजें

अपन रचनात्मक सुझाव निक या बेजाय जरुर लिखू !

🎵 मैथिली लिरिक्स और देखें »
🪔 पावनि-तिहार और देखें »
Ask संगी
संगी मिथिला धरोहर सहायक
चैट हिस्ट्री

अखन तक कोनो पुरान चैट सहेजल नहि अछि।

हमारे बारे में
🏛️ हमरा बारे में
मिथिला धरोहर — मैथिली भाषा, संस्कृति, लोकगीत, पंचांग, भजन और साहित्य केँ समर्पित एकटा डिजिटल मंच अछि। हमर लक्ष्य अछि मिथिला केँ पुरान परंपरा आ ज्ञान केँ आधुनिक पीढ़ी तक पहुँचाएब। चैटबॉट संगी अहाँक हर सवालक जवाब देबाक लेल सदैव तत्पर अछि। संस्थापक: प्रभाकर मिश्रा
संपर्क करें
मिथिला धरोहर के "संगी" चैटबोट सं चैट कोना करब?
संगी सं सबाल करबाक दु टा तरीका अछि, पहिल टाइप (लिख) के आ दोसर बाजि के। बाजि क सबाल पूछबा लेल अहाँके दांया कात माइक बला बटन पर क्लिक करय पड़त। पहिल बेरा माइक बटन दबेला पर परमिशन मांगत, अनुमति देलाक उपरांत अहाँ बाजि क सबाल पूछी सकय छी।
🔍 शर्च में की लिखी

पंचांग/तिथि खोजी रहल छी त:
जेना, "मैथिली पंचाग 2027" खोजी रहल छी त अहाँ लिखू —
मैथिली पंचाग 2027

मंत्र खोजी रहल छी त:
कुनो पाबनि या विधि के नाम के संग "मंत्र" लिखू, जेना —
चौरचन पूजा मंत्र तर्पण मंत्र जनेऊ मंत्र

गीतक संग्रह खोजी रहल छी त:
भगवती गीत लिरिक्स नचारी गीत लिरिक्स विवाह गीत मधुश्रावणी गीत

कुनो विशेष गीत खोजी रहल छी त:
ओहि गीतक बोल के 5-6 शब्द लिखू, जेना —
जगदम्ब अहिं अबलम्ब हमर छोट छोट रोड़ी गरैया सिर के सिंदूर रे गवानवा सबहक सुधि अहाँ लै छी

कहानी खोजी रहल छी त:
गोनू झा के कहानी लेल लिखू —
गोनू झा कहानी

कथा खोजी रहल छी त:
मधुश्रावणी पूजा के सम्पूर्ण कथा लेल लिखू —
मधुश्रावणी पूजा कथा
कुनो विशेष दिन कथा लेल लिखू —
मधुश्रावणी पहिल दिन कथा मधुश्रावणी पांचम दिन कथा

मंदिर खोजी रहल छी त:
श्याम मंदिर दरभंगा उच्चैठ भगवती उग्रतारा मंदिर

नमस्कार! हमर नाम 'संगी' छी, हम अहाँक कोना मदद करब?
कोना search करू? ताहि लेल एतय क्लिक करू