...

मिथिला धरोहर | मैथिली पंचांग 2026-27, मैथिली लोकगीत लिरिक्स...

मिथिला धरोहर — मैथिली लोकगीत लिरिक्स, विवाह गीत, मैथिली भगवती गीत लिरिक्स, मैथिली शिव भजन लिरिक्स, भजन, छठ, होली, मधुश्रावणी गीत लिरिक्स। मैथिली पंचांग, विवाह, उपनयन मुहूर्त, मिथिला के मंदिर, लोकदेवता, साहित्यकार परिचय, कथा-कहानी, गोनू झा के कहानी एवं मिथिला संस्कृति से जुड़ी सम्पूर्ण जानकारी।

Mithila Festival लेबलों वाले संदेश दिखाए जा रहे हैं. सभी संदेश दिखाएं
Mithila Festival लेबलों वाले संदेश दिखाए जा रहे हैं. सभी संदेश दिखाएं

16 नव॰ 2026

Mithila Festival

सामा-चकेबा पूजा 2026 : तिथि, कथा और लोकगीत

मिथिला धरोहर
मिथिला धरोहर : मिथिलांचलकऽ महान लोक पर्व सामा-चकेबा Sama Chakeva छैठकऽ पारन सँ शुरु होईत अछि आ पूर्णिमा धरि चलैत अछि। भाई-बहिनकऽ अद्भुत प्रेमकऽ प्रतीक लोक उत्सव सामा-चकेबा के रूप में सेहो मनायल जाइत अछि। जेकर सुरुवात महिला द्वारा गीत-नाद सँ होइत अछि, आयल कातिक मास, सामा लेल अवतार', 'सामा-चकेबा खेले गेली..', 'वृंदावन में आग लगले कियो ने बुझावे..', साम चक, साम चक अयऽह हे... आदि गीत गाबैत महिला सभ मईट सँ बनायल गेल सामा, चकेवा, वृन्दावन, चुगिला सहितक मूर्ति सभ बना कऽ प्रत्येक राति खेत तक जाइत छथि आ सामा खेलैत छथि।

• सामा पूजा आरम्भ
16 नवंबर 2026, सोमदिन

• सामा विसर्जन
24 नवंबर 2026, मंगलदिन

इहो पढ़ब:-


जतय चुगला-चुगली केँ जरायल जाइत अछि। भगवान कृष्णक पुत्रीक नाम सँ खेलल जाएवाला सामा खेलला सँ भाई केँ औरदा बढएकेँ जनविश्वास अछि। ग्रामीण आ शहरी इलाका मे लोग घरकऽ आगो एही लोक पर्व केँ मनाबैत छथि। एकर अलावा भाई द्वारा मईट सँ बनल मूर्ति कऽ तोड़ल जाइत अछि। पर्व कऽ लऽ केँ महिला म खासा उत्साह रहैत अछि। मिथिलाकऽ संस्कृति कऽ अनुसार कार्तिक पूर्णिमा कऽ अवसर पर इ पर्व मनायल जाइत अछि। मान्यता अछि जे अय दिन सामा कऽ विदाई देल जाइत अछि ऑउर अगिला वर्ष आवैय कऽ नोत देल जाइत अछि। संस्कृति कऽ संगे लोग सुख-समृद्धि आ भाई कऽ रक्षा कऽ प्रार्थना सेहो करैत छथि।

15 अग॰ 2026

Chaurchan Puja

Chaurchan Puja 2027 in Mithila - Chauth Chandra Puja 2027

मिथिला धरोहर
मिथिला धरोहर : भादव मासक शुक्ल पक्षक चतुर्थी (चौठ) तिथिमे साँझखन चौठचन्द्र कऽ पूजा होइत अछि जकरा लोक चौरचन पाबनि कहै छथि। एहि बेरा 2027 मे इ पावनि 4 सितंब के अछि। एहि समय चन्द्रमा कनी काल रहि कऽ डूबि जै छथि। एहि दुर्लभताकऽ कारणेँ लोकमे प्रचलित अछि जे कोनो व्यक्ति के बहुत दिनपर देखबापर कहै छथि जे अहाँ तँ 'अलखख चान' (अलक्ष्य चान) भऽ गेलहुँ। पुराणमे प्रसिद्ध अछि जे चन्द्रमा कऽ एहि दिन कलंक लागल छलनि। तेँ एहि समयमे हुनख दर्शनकेँ दोषापूर्ण मानल जैत अछि। मान्यता अछि जे एहि समयक चन्द्रमाकऽ दर्शन करबापर फूसिकऽ कलंक लगैत अछि। एहि दोषक निवारण करबाक लेल "सिंह: प्रसेन" वला मन्त्रक पाठ कैल जैत अछि।

चौरचन पूजा 2027 मे 4 सितंबर, 2027 के अछि।

ई मिथिला सँ भिन्न प्रान्तक व्यवहार थिक। मिथिलामे भादवकऽ इजोरियाकऽ चौठमे मिथ्या कलंक नञि लागय ताहि हेतु रोहिणी सहित चतुर्थी चन्द्रक पूजा होइत अछ।



एहि पावनि सँ जुरल एकटा कथा अछि जे एक बेर गणेश भगवान केर देखि चन्द्रमा हँसि देलैथ, एहिपर ओं चन्द्रमा के सराप देलैथ जे अहाँ कऽ देखबा सँ लोक कलंकी होयत। तखन चन्द्रमा भादव शुक्ल चतुर्थी मे गणेशक पूजा केलनि। ओं प्रसन्न भऽ कहलथिन:- अहाँ निष्पाप छी, जे व्यक्ति भादव शुक्ल चतुर्थीकेँ अहाँक  पूजा कऽ 'सिंह प्रसेन...' मन्त्रसँ अहाँक दर्शन करत तकरा मिथ्या कलंक नञि लगतै ओकर सभ मनोरथ पूर्ण होयत।
चौठचन्द्र केर पूजा:- ई चतुर्थी सूर्यास्तक बाद अढ़ाइ घण्टा धरिक, लेल जाइछ। जँ तिथि दू दिन एहि समय म पड़य तँ अगिला दिन व्रत ओ पूजा हो। भरि दिन व्रत कऽ साँझखन अंगना मे पिठार सँ अरिपन देल जाइछ। गोलाकार चन्द्र मण्डलपर केराक भालरि (पात) दऽ ओहिपर पकमान, मधुर, पूड़ी, ठकुआ, पिड़ुकिया, मालपूआ पायस आदि राखी। मुकुट सहित चन्द्रमाक मुँहक अरिपनपर केराकऽ भालरि दऽ रोहिणी सहित चतुर्थी चन्द्रक पूजा उज्जर फूल सँ पच्छिम मुहेँ करी। परिवारक सदस्यकऽ संख्यामे पकमान युक्त डाली आ दहीक छाँछी कऽ अरिपनपर राखी। केराक घौर, दीप युक्त कुड़वार (माटिक कलश), लावन आदिकऽ अरिपनपर राखी। एक-एक डाली, दही, केराक घौर उठाऽ 'सिंह: प्रसेन....' मंत्रक संग 'दधिशंखतुषाराभम्...' मन्त्र पढ़ि समर्पित करी। प्रत्येक व्यक्ति एक-एक फल हाथमे लऽ ओहि मन्त्र सँ चन्द्रमाकऽ दर्शन कऽ प्रणाम करी। दक्षिणा उत्सर्ग कऽ प्रसाद ग्रहण करी। चन्द्रमण्डलपर राखल प्रसाद कऽ उपस्थित पुरुषवर्ग ओकर चारू भर गोलाकार पंक्तिबद्ध कऽ पातपर फराक-फराक भोजन कऽ ओही ठाम खैद खूनि गाड़ि दी एकरा मड़र भाङब कहल जाईत अछि। चन्द्रमाक आराधना सँ बहुतो व्यक्ति कऽ कामना पूर्ण भेलनि अछि। मिथिलाकऽ विशेष पर्व चौरचन अपना मे एहि ठामक संस्कृति केर अनेक बिन्दु कऽ समेटने अछि।

7 जून 2026

Madhushravani Puja

Madhushravani Puja Date 2027 - मैथिल नवविवाहिता के पाबैन मधुश्रावणी पूजा कहिया सं छी 2027 मे

मिथिला धरोहर
Madhushravani Vrat 2027 Date
मधुश्रावणी पूजा व्रत 2027: आरम्भ .. अगस्त 2027, समाप्त मधुश्रावणी .. अगस्त 2027 

मिथिला धरोहर : मिथिलाक नवविवाहिता केर सुहागक पाबैन मधुश्रावणी पूजा (Madhusarwani Puja 2026 )  3 अगस्त 2026, सोम दिन सं मिथिला मे शुरू होयत। सदि सँ अखंड सौभाग्य आ पति के दीर्धायु हेबाक कामना करैत मिथिला के नवविवाहिता श्रावण कृष्ण पंचमी सँ श्रावन शुक्ल तृतीया धरि पूर्ण आस्थाक संग मधुश्रावणी व्रत करै छथि। एक पखवारा धरि चलय वला अहि पाबैन के ओना तऽ सब वर्गक लोग मानैत अछि, मुदा मिथिला के मैथिल बाहम्ण मे अहि पाबैन के खास महत्व छैक। 
नव विवाहिता के विवाहक पहिल सावन मे अहि पाबैन के मनेबाक परंपरा अछि। श्रावण् कृष्ण चौथ तिथि सँ मधुश्रावणी पूजय वाली नवविवाहिता जिनका पवनैतिन कहल जाइत अछि, अगिला दिन के पूजाक लेल सखि - सहेलीक संग फुल लोढ़ी के लाबैत छथि, अहि दौरान नव विवाहिता द्वारा गाबल जाय वाली श्रृंगार आ भक्ति रस के गीत सँ गांमक बगिया, मंदिर, स्कूल महैक उठैत अछि। अहि गीतक माध्यम सँ भगवान शंकर के खुश करबाक प्रयास कैल जाइत अछि। 

नागपंचमी के दिन कोहबर घर यानी जाहि घर मे विवाहक विधी भेल रहैत छैक, ओहि घर के गाय के गोबर सँ निप कऽ ओहिपर सेनुर पिठार सँ नागिन आ विषहरी के चित्र बना कऽ ओहिपर माटीक बनल नाग देवता के स्थापित कैल जाइत अछि। नवका वस्त्र आ गहना सँ  सुसज्जित नव विवाहिता पूजा करबाक लेल बैठय छथि। महिला पुरोहित लौकिक मंत्र द्वारा  सावधि पूजा कराबय छथि। पूजाक उपरांत पवनैतिन अपन हाथ मे लाल कपड़ा मे बान्हल धानक पोटरी जेकरा बिन्नी कहैत छैक, ओकरा  लऽके कथा सुनय छथि। प्रथम दिनक कथा मे नाग पंचमी के महत्व के बताओल जाइत अछि।कथाक उपरांत महिला पुरोहित बिन्नी नामक एकटा विशेष पद के पाठ करय छथि। अहि दौरान नव विवाहिता ठाड़ भऽ के नाग देवता पर फुल चढ़ाबय छथि। नाग पंचमी के पांच् टा अहिबाति के तेल-सेनुर आ खोईचा दऽ हुनका बगैर नूनक भोजन कराओल जाइत अछि।
लोगक कहब छैक जे सृष्टि आरंभक समये सँ मिथिला मे अहि पाबैन के मनायल जाइत छैक। मिथिला केर नव विवहिता लेल अहि पाबैन के खास महत्व छैक। 15 दिनक पूजा के अवधी मे नव विवाहिता के दु दिन नागपंचमी ( Nag Panchami ) के कथा सुनाओल जाइत अछि, शेष 13 दिन सावित्री, सत्यवान, शंकर पार्वती, राम सीता, कृष्ण राधा आदि देवता केर कथा सुनाओल जाइत अछि। अहि देवता केर कथा सुनेबाक भाव इश्वर पूजाक संगेह गृहस्थ जीवन मे आबय बला बाधा सँ से मुक्ति के सीख देबाक होइत छैक।ताकि नव विवाहिता अपन दांपत्य जीवनक सुखी पूर्वक निर्वहन कऽ सकय।

19 मार्च 2026

Barsait Puja

बरसाइत पूजा 2027, Vat Savitri Vrat 2027

मिथिला धरोहर
मिथिला धरोहर : वट वृक्ष के पूजन और सावित्री-सत्यवान ( Vat Savitri, Barsait ) के कथाक स्मरण करवा के विधानक कारणे इ व्रत वट सावित्री के नाम सँ प्रसिद्ध अछि।  मिथिलांचल मे एही व्रत के बरसाइत के रूप मे सेहो मनैल जाइत अछि। सावित्री भारतीय संस्कृति मे ऐतिहासिक चरित्र मानल जाइत अछि। सावित्री के अर्थ वेद माता गायत्री और सरस्वती सेहो होइत अछि। सावित्री के जन्म विशिष्ट परिस्थिति मे भेल छलनी। कहल जाइत अछि जे भद्र देश के राजा अश्वपति के कुनो संतान नै छल। राजा संतान के प्राप्ति के लेल मंत्रोच्चारण के संग प्रतिदिन एक लाख आहुति देलथि। अठारह वर्षों धरि इ क्रम जलैत रहल। एकर बाद सावित्रीदेवी प्रकट भऽ के वर देलथि जे 'राजन अहाँके एकटा तेजस्वी कन्या पैदा होयत'।

Barsait Puja Date 2027, वटसावित्री व्रत तिथि 2026ल7 में 4 जून ( शुक्र दिन) के अछि। मैथिली पंचाग अनुसार!

इहो पढ़ब :-
सावित्रीदेवी के कृपा सँ जन्म लेबा के कारण सँ कन्या के नाम सावित्री राखक गेलैन। कन्या नमहर भऽ के बहुते रूपवान छलीह। योग्य वर नै भेटवा के वजह सँ सावित्री के पिता दुःखी छलैथ। राजा कन्या के स्वयं वर तकवा लेल भेजलैथ। सावित्री तपोवन मे भटकै लगलि। ओतय साल्व देश के राजा द्युमत्सेन रहैत छलैथ। कियाकि हुनक राज्य कियो छीन लेने छल। हुनक पुत्र सत्यवान के देखि के सावित्री पति के रूप मे हुनक वरण केलथि कहल जाइत अछि जे साल्व देश पूर्वी राजस्थान या अलवर अंचल के आस-पास छला। सत्यवान अल्पायु के छलैथ। ओ वेद ज्ञाता छलैथ। नारद मुनि सावित्री सँ भेट कऽ सत्यवान सँ विवाह नै करवा के सलाह देने छलैथ। मुदा सावित्री सत्यवान सँ बियाह कऽ लेली। पति के मृत्यु के तिथि मे जेखन किछे दिन शेष रही गेल तखन सावित्री घोर तपस्या केने छलि, जाहि के फल हुनका बाद मे भेटक छल।

इहो पढ़ब :-

मिथिलांचल मे अहि पाबनि में बड़क गाछमे जल चढाओल जाइत अछि त नवका बाँसक बियैन आ तारक पंखा सँ वड़ के गाछके होंकल जाइत अछि। व्रतालु स्त्रीगण एहि दिन प्रात: काल नित्यकर्म क' सासुर सँ आनल कपडा पहीर सखी सहेली संगे मंगलगीत गबैत वरक गाछके पूजैत छथि । व्रती महिला निष्ठापुर्वक गौरी आ विषहरके पूजा क' अन्त्यमे सत्यसावित्री आ सत्यवानक कथा सुनैत छथि। पूजा समाप्त भेला के बाद घर पर फूलल बूट (चना) सेहो बाँटल जाइत अछि। सावित्री आ सत्यवानक जीवनगाथासं ई व्रत जूडल हएबाक कारणे अहिवातक लेल महत्वपूर्ण मानल गेल अछि ।

22 अक्टू॰ 2025

Mithila Festival

सूर्य उपासनाक महा पर्व छठि पूजा के कथा आ व्रत विधि

मिथिला धरोहर
मिथिला धरोहर : कार्तिक मासक अमावस्या के दियाबाती मनेला के तुरंत बाद मनायल जाय बला छठि व्रत के सब सं कठिन आ महत्वपूर्ण राइत कातिक शुक्ल सष्ठी के होइत अछि। एहि कारणे एहि व्रत के नामकरण छठि व्रत भ गेल। इ पावैन एक बरख मे दु बेरा मनायल जाएत अछि। पहिल बेरा चैत्र मे आ दोसर बेरा कातिक मे। चैत्र शुक्लपक्ष षष्ठी पर मनाऔल जायबला छैठ पर्व के चैती छैठ आ कातिक शुक्लपक्ष षष्ठी पर मनायल जायवला पर्व के कातिक छैठ कहल जाइत अछि। पारिवारिक सुख-स्मृद्धि आ मनोवांछित फलप्राप्ति के लेल इ पर्व मनाऔल जाइत अछि।

इहो पढ़ब :-
कहिया छै छठ 2025 में - Chhath Puja 2025 Date
13 नवंबर 2026 : नहाय-खाय, अरबा-अरबाइन
14 नवंबर 2026 : छठि व्रतक खरना, 
15 नवंबर 2026 : छठि व्रतक सायंकालीन अर्धदान
16 नवंबर 2026 : छठि व्रतक प्रातःकालीन अर्धदान

छैठ व्रतके संबंध मे बहुते रास कथा प्रचलित अछि; एहिमे सं एकटा कथाक अनुसार जेखन पांडव अपन सबटा राजपाट जुआ मे हारी गेलाह, तखन द्रौपदी छठि व्रत रखलनी। तखन हुनक मनोकामना पूर्ण भेलनि आ पांडव के राजपाट आपस भेट गेलनि। इ व्रत खासतौर पर मिथिलांचल संगे पूरा बिहार और एकर आस-पासक प्रदेश मे प्रचलित अछि। ओना आब इ पावनि संपूर्ण भारत वर्ष मे मनायल जाइत अछि।
धर्म शास्त्र मे इ पर्व सुख-शांति, समृद्धि के वरदान आ मनोवांछित फल दय बला कहल गेल अछि। लोकपरंपरा के अनुसार सूर्य देव और छठि मइया के संबंध भाई-बहिन के छन्हि।  लोक मातृ के षष्ठी के पहिल पूजा सूर्य केने छथि। छैठ पावैन के परंपरा मे बहुते गहिर विज्ञान छिपल अछि, षष्ठी तिथि (छैठ) एकटा विशेष खगौलीय अवसर अछि। एहि समय सूर्य के पराबैगनी किरण पृथ्वी के सतह पर सामान्य सं बेसी मात्रा मे एकत्र भ जाइत अछि। हिनक संभावित कुप्रभाव सं मानव के यथासंभव रक्षा करवाक सामर्थ्य एहि परंपरा मे अछि।


इ पर्व चाइर दिनक अछि। भरदुतिया के तेसर दिन सं इ आरंभ होइत अछि। पहिल दिन सैंधा नुन, घी सं बनायल गेल अरवा चाउर आ कदिमा'क सब्जी प्रसादक रूपमे लेल जाइत अछि। अगिला दिन सं उपवास आरंभ होइत अछि। एहि दिन राइत मे खीर बनय अछि। व्रत केनिहार रातइमे यैह प्रसाद लइत छथि। तेसर दिन डूबैत सूर्यके अर्घ्य अर्पण कैल जाइत अछि आ अंतिम दिन उगैत सूर्यके अर्घ्य चढ़ायल जाइत अछि। एहि पावनि मे पवित्रता'क बड़ ध्यान राखल जाइत अछि। जिनका घर मे इ पूजा होइत अछि, ओतय गीत-नाद सोहो गायल जाइत अछि। एहिके शुरुआत कातिक शुक्ल चतुर्थी के आ समाप्ति कातिक शुक्ल सप्तमी के होइत अछि। एहि दौरान व्रतधारी लगातार 36 घंटा के व्रत राखय छथि। पहिला दिन कातिक शुक्ल चतुर्थी ‘नहाय-खाय’ के रूप मे मनायल जाइत अछि। सबसं पहिले घर के साफ क निक-पोइत ओकरा पवित्र बना लेल जाइत अछि। एहि पश्चात छैठव्रती स्नान क पवित्र तरीका सं बनल शुद्ध शाकाहारी भोजन ग्रहण क व्रत के शुरुआत करय छथि। घर के सब सदस्य व्रती के भोजनोपरांत भोजन ग्रहण करय छथि। दोसर दिन कातिक शुक्ल पंचमी के व्रतधारी दिन भरी के उपवास रखवा के बाद शांझ के भोजन करय छथि जेकरा ‘खरना’ कहल जाइत अछि। प्रसाद'क रूप मे कुसियार के रस मे बनायल गेल चाउर'क खीर'क संग दूध, चावल का पिट्ठा और घी चुपड़ी रोटी बनाई जाती है।

इहो पढ़ब :- 

तेसर दिन कातिक शुक्ल षष्ठी के दिन म छैठ प्रसाद बनायल जाइत अछि। प्रसादक रूप मे टिकरी, भुसवा, पेरा आदि बनायल जाइत अछि। शांझ के पूरा तैयारी और व्यवस्था क बाँसक छिट्टा मे अर्घ्य के सूप, कोनियां सजायल जाइत अछि। सब छैठव्रती अपन लग-पासक पोखरी या नदी कात इकट्ठा भ सामूहिक रूप सं अर्घ्य दान संपन्न करय छथि। चारिम दिन कातिक शुक्ल सप्तमी के भोरे उदियमान सूर्य के अघ्र्य देल जाइत अछि।
हिंदू धर्म के देवता मे सूर्य एहन देवता छथि जिनका मूर्त रूप मे देखल जा सकैत छनि। सूर्य के शक्ति के मुख्य श्रोत हुनक पत्नी ऊषा और प्रत्यूषा छन्हि। छैठ में सूर्य के संगे-संग दुनु शक्तिय के संयुक्त आराधना होइत अछि। भिनसर काल मे सूर्य के पहिल किरण (ऊषा) और शांझकाल मे सूर्य के अंतिम किरण (प्रत्यूषा) के अघ्र्य द के दुनु के नमन कैल जाइत अछि। 
Tags : # Mithila chhath puja # chhaith Vrat

13 जून 2025

Chaurchan Puja

चौठचन्द्र पूजा 2026 : चंद्रोपासनाक पर्व चौठचन्द्र के कथा आ पूजाविधि मंत्र सहित

मिथिला धरोहर
@मिथिला धरोहर : Chaurchan Puja Vidhi - भादव मासक शुक्ल पक्षक चतुर्थी (चौठ) तिथिमे साँझखन चौठचन्द्र कऽ पूजा होइत अछि जकरा लोक चौरचन पाबनि कहै छथि। एहि समय चन्द्रमा कनी काल रहि कऽ डूबि जै छथि। एहि दुर्लभताकऽ कारणेँ लोकमे प्रचलित अछि जे कोनो व्यक्ति कऽ बहुत दिनपर देखबापर कहै छथि जे अहाँ तँ ‘अलखख चान’ (अलक्ष्य चान) भऽ गेलहुँ। पुराणमे प्रसिद्ध अछि जे चन्द्रमा कऽ एहि दिन कलंक लागल छलनि। तेँ एहि समयमे हुनख दर्शनकेँ दोषापूर्ण मानल जैत अछि। मान्यता अछि जे एहि समयक चन्द्रमाकऽ दर्शन करबापर फूसिकऽ कलंक लगैत अछि। एहि दोषक निवारण करबाक लेल "सिंह: प्रसेन" वला मन्त्रक पाठ कैल जैत अछि।

मिथिला पंचांग अनुसार चौरचन पूजा 2025 मे 14 सितम्बर, 2026 के अछि।


ई मिथिला सँ भिन्न प्रान्तक व्यवहार थिक। मिथिलामे भादवकऽ इजोरियाकऽ चौठमे मिथ्या कलंक नञि लागय ताहि हेतु रोहिणी सहित चतुर्थी चन्द्रक पूजा होइत अछ। 

एहि पावनि सँ जुरल एकटा कथा अछि जे एक बेर गणेश भगवान कऽ देखि चन्द्रमा हँसि देलैथ, एहिपर ओं चन्द्रमा कऽ सराप देलैथ जे अहाँ कऽ देखबा सँ लोक कलंकी होयत। तखन चन्द्रमा भादव शुक्ल चतुर्थी मे गणेशक पूजा केलनि। ओं प्रसन्न भऽ कहलथिन:- अहाँ निष्पाप छी, जे व्यक्ति भादव शुक्ल चतुर्थीकेँ अहाँक  पूजा कऽ ‘सिंह प्रसेन...’ मन्त्रसँ अहाँक दर्शन करत तकरा मिथ्या कलंक नञि लगतै ओकर सभ मनोरथ पूर्ण होयत।

चठचन्द्रकऽ पूजा:- ई चतुर्थी सूर्यास्तक बाद अढ़ाइ घण्टा धरिक, लेल जाइछ। जँ तिथि दू दिन एहि समय म पड़य तँ अगिला दिन व्रत ओ पूजा हो। भरि दिन व्रत कऽ साँझखन अंगना म पिठार सँ अरिपन देल जाइछ। गोलाकार चन्द्र मण्डलपर केराक भालरि (पात) दऽ ओहिपर पकमान, मधुर, पूड़ी, ठकुआ, पिड़ुकिया, मालपूआ पायस आदि राखी। मुकुट सहित चन्द्रमाक मुँहक अरिपनपर केराकऽ भालरि दऽ रोहिणी सहित चतुर्थी चन्द्रक पूजा उज्जर फूल सँ पच्छिम मुहेँ करी। परिवारक सदस्यकऽ संख्यामे पकमान युक्त डाली आ दहीक छाँछी कऽ अरिपनपर राखी। केराक घौर, दीप युक्त कुड़वार (माटिक कलश), लावन आदिकऽ अरिपनपर राखी। एक-एक डाली, दही, केराक घौर उठाऽ ‘सिंह: प्रसेन....’ मंत्रक संग       ‘दधिशंखतुषाराभम्...’ मन्त्र पढ़ि समर्पित करी। प्रत्येक व्यक्ति एक-एक फल हाथमे लऽ ओहि मन्त्र सँ चन्द्रमाकऽ दर्शन कऽ प्रणाम करी। दक्षिणा उत्सर्ग कऽ प्रसाद ग्रहण करी। चन्द्रमण्डलपर राखल प्रसाद कऽ उपस्थित पुरुषवर्ग ओकर चारू भर गोलाकार पंक्तिबद्ध कऽ पातपर फराक-फराक भोजन कऽ ओही ठाम खैद खूनि गाड़ि दी एकरा मड़र भाङब कहल जाईत अछि। चन्द्रमाक आराधना सँ बहुतो व्यक्ति कऽ कामना पूर्ण भेलनि अछि। मिथिलाकऽ विशेष पर्व चौरचन अपना मे एहि ठामक संस्कृति केर अनेक बिन्दु कऽ समेटने अछि।

17 अक्टू॰ 2024

Mithila Festival

मिथिलाक दिवाली मे हुक्का लोली के पुराण परंपरा

मिथिला धरोहर

मिथिला मे प्रकाश पर्व दीयाबाती के विशेष महत्व छैक। एतय अहि दिन घरे-घर लक्ष्मी जी आ गणेश जी के संगे राम सीता जी के सेहो पूजा कैल जाइत अछि। सीता जी मिथिला के बेटी छलखिन आ राम रावण के माइर कऽ सीता जी के सकुशल अयोध्या अनलखिन। ताहिलेल एतय सब साल दिबाली के दिन घर घर दीप जरा खुशि मनायल जाइत अछि।

मिथिला मे दिवाली के सांझ दीप जरेबाक संग उल्का भ्रमण के परंपरा अछि। इ वास्तव मे महालय यानी पितृपक्ष मे स्वर्ग लोक के त्याग कऽ मर्त्यलोक पहुंचल पितर के परम गति के कामनाक संग आपस लौटबाक राह देखाबैत अछि। शास्त्र मे कहल गेल अछि - ‘शस्त्रशस्त्रहतानं च भूतानां भूतदर्शयो. उज्जवलज्योतिषा देहं निर्दहे व्योमवहिृनना. अगिदग्धाध ये जीवा योडज्यदग्धा कुले मम. उज्जवलज्योतिशा दग्धास्ते यांतु परमां गतिम।

इहो पढ़ब :-

उल्का भृमण मंत्र के संग खर आ संठी सं निर्मित ऊक के पूजा घर के मुख्य दीप सं जड़ा कऽ घर-आंगना अहि मंत्र के संग ऊक देखाबैत घर सं दूर चौराहा या अंगनाक एकटा कात मे एकरा त्याग देल जाइत अछि जतय सं दु टा संठी आपस अनबाक बिध अछि। अहि संठी के उपयोग आधा राइत रात के बाद सूप पीटैत कहै छथि ''अनधन लक्ष्मी घर आऊ, दरिद्र बहार जाऊ" अहि पन्ति संगे दरिद्रता के घर सं बाहर कऽ राह दिखेबाक बिध-विधान स्त्रीगण पूर्ण करैत छथि। अहि प्रसंग पर गौर करि तऽ इ अज्ञानता रूपी अंधकार सं ज्ञान प्रकाश के दिस बढ़बाक आ सजग रहबाक प्रेरणा दैत अछि।

इहो पढ़ब :-

हुक्का लोली, उक्का पाती :-
दिवाली सं एक-दु दिन पहिले घरक नमहर बच्चा फाटल-पुरान कपड़ा कऽ गोल गेंद बना कऽ राइत भरी मटिया तेल (केरोसिन) मे डूबा कऽ राखैत अछि। दीबाली दिन ओकरा नमहर तार मे बांइध आ आइग लगा कऽ गोल-गोल घूमावल जाइत अछि, "हुक्का लोली खेलय छी, मच्छर कऽ झरकाबय छी" एकरे हुक्का-लोली या हुक्का पाती कहल जाइत अछि। पटाखा के जगह मिथिलाक गांव मे पहिले यैह होइत छल मुदा आधुनिकता के दौर मे कुछ गाम मे हुक्का-लोली के पुराण परंपरा आयो कायम अछि।

7 सित॰ 2024

Mithila Festival

जितिया व्रत 2026 तिथि - जितिया व्रत कथा मैथिली में - History and Story of Jitiya Festival

मिथिला धरोहर
Jivitputrika Vrat 2026 Date, Jitiya 2026 Date,  Jimutavahan 2026

मिथिला धरोहर : एहि पावनिके पुत्र के मंगल कामना आ दीर्घायु होयबाक लेल कैल जाइत अछि। जितिया पावनि अर्थात जिमूतबाहन के व्रत आशिन कृष्ण पक्ष अष्टमी के हो‌इत अछि। व्रत केनिहारि सप्तमी दिन नहाकेँ अरबा-अरबा‌ईन खा‌ई छथि। ई व्रत अ‌ईहव आ मसोमात (बिधवा) सभ सेहो करैत छथि। अपन-अपन सन्तानक दीर्घायुक लेल ई व्रत कैल जा‌इछ। अष्टमी दिन निराहार रहिक ई व्रत हो‌इत अछि। एहि मे फलहार के कोन बात, एक बून्द पानियो तक कंठ तर नै जेबाक चाही। 

  Jitiya 2025 Date: 03 October 2026 
जिमूतवाहन (जितिया) व्रत 03 अक्टूबर 2026
जिमूतवाहन (जितिया) व्रतक पारन 04 अक्टूबर 2026

व्रत केनिहारि सब ओहि दिन कोनो नदी या पोखरि मे नहाथि। ओहि दिन असगर नहि नहेबाक विधान अछि। पाँच-सात गोटेक संग मील के नेहेबाक चाही। व्रत केनिहारि नेहेलाकऽ बाद झिमनिक पात पर ख‌ईर आ सरिसो कऽ तेल जितवाहन के चढ़वैत छथि। अपना पुत्रक दीर्घायु आ सब मनोरथ पूरा करबाक वरदान मंगैत छथि । कथा सुनलाक बाद सब अपन-अपन घर अबैत छथि । नवमी दिन फ़ेर ओही तरहें पूजा पाठ कऽ केँ खीरा, अंकुरी, अक्षत, पान-सुपारी नवेद दऽ धूप=दीप जरा कऽ विसरजन करैत छथि । जिनका लोकनिक संतान लग मे रहैत छथि से माय पहिने संतान के जीतबाहनक प्रसादी दऽ केँ तखन अपने पारन करैत छथि।
पौराणिक कथा
समुद्र तटक निकट नर्मदा नदी लग कंचनबटी नामक नगर छल। जतय केर राजा मलयकेतु राज करैत छलैथ। नर्मदा नदी कऽ पश्चिम दिशा मे मरुभूमि छल जेकरा बालुहटा कऽ नाम सँ जानल जाइत छल ओहि जगह पर एकटा विशाल पाकिड़'क गाछ छल। ओहि गाछ पर एकटा चील रहैत छल। गाछक निच्चा खोधर छल ओहिमे एकटा सियारिन अपन बसेरा बना के रखने छल। चील आ सियारिन दुनू मे बड़ घनिष्ठ मित्रता छल। एक बेरा के बात अछि दुनु सामान्य स्त्री जँका जितिया व्रत करवाक संकल्प लेलक आ माता शालीनबहन केर पुत्र  भगवान् जीऊतवाहन केर पूजा करवा के लेल निर्जला व्रत रखलक। भगवान् केर लीला किछ एहन भेल जे ओहि दिन ओहि नगर'कऽ एकटा बहुत बड़का व्यापारी के मृत्यु भऽ गेल। जेकर दाह संस्कार ओहि मरुस्थल पर कैल गेल। ओ कारी राइत बहुते विकराल छल। बिजली करैक रहल छल, बादल गरैज रहल छल। जोर - जोर सँ आंधी तूफ़ान चैल रहल छल। सियारिन के बहुत जोरक भूख लागल।  मुर्दा देख कऽ ओ अपने आप कऽ रोकी नय सकल और ओकर व्रत टूइट गेल। मुदा चील नियम आ श्रद्धा कऽ संग दोसर दिन अन्य महिला जँका व्रत के पारण केलक।

इहो पढ़ब :-


लोग के ऐहन माननाय अछि जे अगिला जन्म मे दुनु सहेलि पुत्री के रूप मे एकटा ब्राम्हण परिवार जेकर नाम भास्कर छल हुनका घर जन्म लेलक। बड़कि बहिनक रूप मे चील जन्म लेलक जेकर नाम शीलवती रखल गेल। शीलवती के बियाह बुद्धिसेन के संग भेल। छोटकि बहिन के रूप मे जे कि पूर्व जन्म मे सियारिन छल ओहर नाम कपुरावती राखल गेल। जेकर बियाह ओहि नगर के राजा मलायकेतु संग भेल। जेकर फलस्वरूप कपुरावती कंचनबटी नगरक रानी बनली। भगवान् जीऊतवाहन के आशीर्वाद स्वरुप शीलवती के सात पुत्र रत्न के प्राप्ति भेल। मुदा रानी कपुरावती के सभटा बच्चा के जन्म लैते मृत्यु भऽ जाइत छल जेहि कारन कपुरावती उदास रहय लगली।

इहो पढ़ब :-
● पितृपक्ष तर्पण विधान मैथिली में मंत्र सहित

किछ साल उपरांत जेखन शीलवती के सातो पुत्र नमहर भेल तऽ राजा मलयकेतु के राज् दरबार मे काज करय लागल। रानी कपुरावती के मून मे शीलवती के सातों पुत्र के देख कऽ इर्ष्या के भावना आबि गेल। और ओकरा अंदरके शैतान जागी गेल। ओ राजा मलयकेतु के राजी कऽ शीलवती के सातों पुत्र के मूड़ी कटवा कऽ सातटा नवका बर्तन मंगा कऽ ओहिमे काटल मूड़ी रैख के लाल कपड़ा सँ झैप के शीलवती के घर भेजवा देलक।

भगवान् सँ भला की छुपाल अछि जे इ छुपल रहत भगवान् जीऊतवाहन मिटटी सँ सातो भाइक मूड़ी बना कऽ सभके मूड़ी के ओहिके धड़ सँ जोड़ी के अमृत छिट कऽ ओहि मे प्राण द देलखिन। सातों युवक मानु जेना एकटा गँहीर नींद सँ सुइत के जागल होय आ ज़िंदा भऽ गेल और अपना घर लौट कऽ आबि गेल। आ जे काटल गेल मूड़ी (सर) रानी भेजने छली ओ फल बनी गेल। एमहर रानी कपुरावती बहुते  खुस छली और बुद्धिसेन के घरक सुचना पेबा के लेल व्याकुल छली। कपुरावती सँ रहल नय गेल ओ ओतय स्वयं अपन बड़कि बहिन के घर गेली और ओतय के दृश्य देख कऽ सन्न रही गेली। जेखन हुनका होश आयल तऽ अपन बहिन के सबटा वृतान्त कैह सुनेली , आब ओकरा अपन गलती पर बहुते पछतावा भऽ रह छल। भगवान् जीऊतवाहन केर कृपा सँ शीलवती के अपन पूर्व जन्मक सबटा बात याद आबि गेल। ओ कपुरावती के लऽ ओहि पाकिड़क गांछ लंग गेली आ पूर्व जन्मक सबटा  बात ओ कपुरावती के सुनेली। कपुरावती बेहोश भऽ के गिर पड़ली और हुनक मृत्यु भऽ गेल। जेखन राजा के एही घटना के खबर भेटल तऽ ओ ओहि जगह पर जा के पाकिड़क गांछक नीचे कपुरावती के दाह संस्कार कऽ देलक। ©मिथिला धरोहर

5 अग॰ 2024

Mahashivratri

महा शिवरात्रि 2027 के शुभ मुहूर्त, पूजा विधि और महाशिवरात्रि व्रत कथा

मिथिला धरोहर
सब साल फाल्गुन कृष्ण पक्ष के चतुर्दशी तिथि के भगवान शिव के अत्यंत प्रिय महाशिवरात्रि के व्रत कैल जाइत अछि। ओना त पूरे सालक प्रत्येक मासके कृष्ण पक्ष आ शुक्ल पक्ष के चतुर्दशी के भगवान शंकर के समर्पित मास शिवरात्रि के व्रत कैल जाइत अछि। मुदा सालभैर मे कैल जाइ बला सबटा शिवरात्रि मे सं फाल्गुन कृष्ण पक्ष के शिवरात्रि के बहुते बेसी महत्व अछि। अहि दिन विधि-विधान सं भगवान भोले शंकर केर पूजा क के हुनकर कृपा पा सकैत छि। 

महाशिवरात्रि के शुभ मुहूर्त 
महाशिवरात्रि तिथि - 6 मार्च 2027
Maha Shivratri Kab Hai 2027 Me
Maha Shivratri Date - 6 March 2027

इहो पढ़ब:-

महाशिवरात्रि के पूजा विधि
शिवरात्रि के दिन सबसं पहिले चन्दन के लेप सं आरम्भ क सबटा उपचार के संग शिव पूजा कैल जाइछ। तांबा के लोटा मे पाइन या दूध भैर के ऊपर सं बेलपत्र, आक-धतूरे के फूल, दुइभ, चावल आदि शिवलिंग पर चढ़ाबल जाइछ, आ संगेह पंचामृत सं शिवलिंग के स्नान करै के चाहि। अहिके उपरांत ‘ऊँ नमः शिवाय’ मंत्र के जाप कैल जाइछ। 

शिवरात्रि के पूजा विधि के विषय मे सेहो अलग-अलग मत अछि -
सनातन धर्म के अनुसार शिवलिंग स्नान के लेल रात्रि के प्रथम प्रहर मे दूध, दोसर मे दही, देसर मे घृत आ चारम प्रहर मे मधु सं स्नान कैल जाइछ। चारु प्रहर मे शिवलिंग स्नान के लेल मंत्र सेहो अछि -
प्रथम प्रहर मे - ‘ह्रीं ईशानाय नमः’
दोसर प्रहर मे - ‘ह्रीं अघोराय नमः’
तेसर प्रहर मे - ‘ह्रीं वामदेवाय नमः’
चारम प्रहर मे - ‘ह्रीं सद्योजाताय नमः’।। मंत्र के जाप कैल जाइछ।

इहो पढ़ब :-

महाशिवरात्रि व्रत के पारण
धर्मसिन्धु के पृष्ठ 126 के अनुसार - यदि चतुर्दशी तिथि रात्रि के तीनो प्रहर के पूर्व समाप्त भ जाइछ तऽ पारण तिथि के अंत मे करबाक चाहि आ यदि ओ तीनो प्रहर सं आगु चैल जाइछ तऽ ओहिके बीचे सूर्योदय के समय पारण करबाक चाहि, जहनकि निर्णयसिन्धु के अनुसार यदि चतुर्दशी तिथि रात्रि के तीन प्रहर के पूर्व समाप्त भऽ जाइछ तऽ पारण चतुर्दशी के बीचे मे हेबाक चाहि, नै कि ओहिके अंत मे।

मानल जाइछ जे आजुके दिन सृष्टि के प्रारंभ भेल छल। ओतय ईशान संहिता मे बतायल गेल अछि जे - फाल्गुन कृष्ण चतुर्दश्याम आदिदेवो महानिशि। शिवलिंग तयोद्भूत: कोटि सूर्य समप्रभ:॥ फाल्गुन कृष्ण चतुर्दशी के महानिशीथकाल मे आदिदेव भगवान शिव करोड़ों सूर्य के समान प्रभाव बला लिंग रूप मे प्रकट भेल छलथि।

जहनकि कतेको मान्यता मे मानल जाइछ जे अहि दिन भगवान शिव आ माता पार्वती के बियाह भेल छलनी। गरुड़ पुराण, स्कन्द पुराण, पद्मपुराण आ अग्निपुराण आदि मे शिवरात्रि के वर्णन भेटैत ऐछ। कहल जाइछ जे शिवरात्रि के दिन जे व्यक्ति बेल पत्र सं शिव जी केर पूजा करैत अछि आ राइत के समय जागी क भगवान के मंत्र जाप करैत अछि, हुनका भगवान शिव आनन्द आ मोक्ष प्रदान करैत छथिन।

महाशिवरात्रि व्रत कथा
पौराणिक मान्‍यता के अनुसार प्राचीन काल मऽ चित्रभानु नामक एक शिकारी छल। जानवर के हत्या कऽ के ओ अपन परिवार के पालय-पोसय छल। ओ एकटा साहूकार के कर्जदार छल, मुदा ओकर ऋण समय पर नै दऽ सकल। क्रोधित साहूकार शिकारी के शिवमठ मऽ बंदी बना लेलक।। संयोग सं ओहि दिन शिवरात्रि छलै। शिकारी ध्यानमग्न भऽ के शिव-संबंधी धार्मिक गप्प सुनैत रहल। चतुर्दशी के ओ शिवरात्रि व्रत के कथा सेहो सुनलक। सांझ होइते साहूकार ओकरा अपना लग बजेलक आ ऋण चुकाबय के विषय में बात केलक। शिकारी अगिला दिन साबटा ऋण लौटा देबाक वचन दऽ के बंधन सं छूइट गेल। अपन दिनचर्या के भांति ओ जंगल मे शिकार के लेल निकलल, मुदा दिनभैर बंदी गृह मे रहबाके कारण भूख-प्यास सं व्याकुल छल। शिकार खोजइते ओ बहुते दूर निकैल गेल। जहन अन्हार भऽ गेल तऽ विचार केलक जे राइत जंगले मे बिताबय पड़त। ओ एकटा पोखरिक कात एकटा बेल कऽ गाछ पर चैढ़ कऽ राइत बीतेबाक इंतजार करय लागल।

बेल गाछक नीच्चा शिवलिंग छल जे बेलपत्र सं झँपै गेल छल। शिकारी कऽ ओय के पता नै चलल। पड़ाब बनाबैत समय ओ जे ठैड़ तोइर, संयोग सं शिवलिंग पर गिराबैत चैल गेल। अहि प्रकार दिनभैर भूखे-प्यासे शिकारी कऽ व्रत सेहो भऽ गेल आ शिवलिंग पर बेलपत्र सेहो चैढ़ गेल। एक पहर रात्रि बीतला पर एकटा गर्भिणी हिरणी पोखैर पर पाइन पीबय पहुंचल।

शिकारी धनुष पर तीर चढ़ा ज्हने प्रत्यंचा खींचलक, हिरणी बाजल, "हम गर्भिणी छी। शीघ्रेह प्रसव करब। अहाँ एक संगे दु जीवक हत्या करब, जे ठीक नै छैक। हम बच्चा कऽ जन्म दऽ कऽ शीघ्रे अहाँ समक्ष प्रस्तुत भऽ जायब, तहन माइर दीहें।" शिकारी प्रत्यंचा ढील कऽ देलक आ हिरणी जंगलक झोझर मऽ लुप्त भऽ गेल। प्रत्यंचा चढ़ेबाक आ ढील करय के समय किछ बेल पत्र अनायासे टूइट कऽ शिवलिंग पर खैस पड़ल।अहि प्रकार ओकरा सं अनजाने मऽ प्रथम प्रहर के पूजन सेहो सम्पन्न भऽ गेल।


कुछे देर उपरांत एकटा और हिरणी ओमहर सं  निकलल। शिकारी के प्रसन्नता कऽ ठिकाना नै रहल। लग एला पर ओ धनुष पर बाण चढ़ेलक। तहन ओकरा देख हिरणी नविनम्रतापूर्वक निवेदन केलक, "हे शिकारी! हम कनबी देर पहिले ऋतु सं निवृत्त भेलहुँ हं। कामातुर विरहिणी छी। अपन प्रिय के खोज मे भटैक रहल छी। हम अपन पति सं भेंट कऽ जलदीए अहाँ लग आबि जायब।" शिकारी ओकरो जाए देलक। दु बेरा शिकार कऽ गमै कऽ ओकर माथा ठनकल। ओ चिंता मऽ पैड़ गेल। रात्रि कऽ आखिरी पहर बीत रहल छल। अहियो बेरा धनुष सं लाइग कऽ किछ बेलपत्र शिवलिंग पर जा खसल आ दूसरो प्रहर के पूजन सेहो सम्पन्न भऽ गेल।

तहने एकटा आन हिरणी अपन बच्चा कऽ संग ओमहर सं निकलल। शिकारी के लेल इ स्वर्णिम अवसर छल। ओ धनुष पर तीर चढ़ाबय मे देर नै लगेलक। ओ तीर छोड़इये बला छल कि हिरणी बाजल, "हे शिकारी!' हम अहि बच्चा कऽ एकर पिता के हबाले कऽके घुइर आयब। अहि समय हमरा नै मारू।" शिकारी हैंसल आ बाजल, "सोंझा आयल शिकार क छोइड़ दियै, हम एहन मूर्ख नै। अहि सं पहिले दु बेरा अपन शिकार गमै चुकल छी। हमर बच्चा भूख-प्यास सं व्यग्र भऽ रहल हैत। उत्तर मऽ हिरणी फेर कहलक, "जहिना अहाँ कऽ अपन बच्चा कऽ ममता सता रहल ऐछ, ठीक ओहिना हमरो सेहो हे शिकारी! हमर विश्वास करु, हम एकरा एकर पिता लग छोइड़ तुरंते एबाक प्रतिज्ञा करै छी।"

इहो पढ़ब:-

हिरणी कऽ दीन स्वर सुइन शिकारी के ओकरा पर दया आबि गेल। ओ ओहि मृगी क सेहो जा'य देलक। शिकार कऽ अभाव मऽ आ भूख-प्यास सं व्याकुल शिकारी अनजाने मऽ बेल-गाछ पर बैस बेलपत्र तोड़ी-तोड़ी कऽ नीच्चा फेंकैत जा रहल छल। भोर होय बला छल तऽ एकटा हृष्ट-पुष्ट मृग वैह रस्ता पर आयल। शिकारी सोइच लेलक जे एकर शिकार ओ अवश्य करत। शिकारी कऽ तनल प्रत्यंचा देख कऽ मृग विनीत स्वर मऽ बाजल, "हे शिकारी! यदि अहाँ हमरा सं पहिले आबय बला तीन मृगि आ छोट-छोट बच्चा कऽ माइ देने छी, तऽ हमरा सेहो  मारय मऽ विलंब नै करू, ताकि हमरा ओकर  वियोग मऽ एक क्षण सेहो दुःख नै सहनाय पड़त। हम ओहि हिरणि क पति छी। यदि अहाँ ओकरा जीवनदान देलौं हं तऽ हमर सेहो किछ क्षण कऽ जीवन देबाक कृपा करू। हम ओकरा सं भेंट कऽ अहाँ सोंझा उपस्थित भऽ जायब।"

मृग क गप्प सुनिते शिकारी कऽ सोंझा पूरा रातिक घटनाचक्र घूमि आयल, ओ सबटा कथा मृग कऽ सुना देलक। तहन मृग कहलक, "हमर तीनों पत्नि जाहि प्रकार प्रतिज्ञाबद्ध भऽ कऽ गेल ऐछ, हमर मृत्यु सं अपन धर्म कऽ पालन नै कऽ पायत। अतः जेना अहाँ ओकरा विश्वासपात्र मैन कऽ छोड़लौं हं, ओहिना हमरा सेहो जाय दि'अ। हम ओकरा सब कऽ संग अहाँ सोंझा शीघ्र उपस्थित होइत छी।"

शिकारी ओकरा सेहो जाय देलक। अहि प्रकार भोर भऽ गेल। उपवास, रात्रि-जागरण आ शिवलिंग पर बेलपत्र चढ़ेबा सं अनजाने मऽ मुदा शिवरात्रि के पूजा पूर्ण भऽ गेल। मुदा अनजाने मऽ कैल गेल पूजन कऽ परिणाम ओकरा तत्काल भेटल। शिकारी कऽ हिंसक हृदय निर्मल भऽ गेल। ओकरा मे भगवद्शक्ति कऽ वास भऽ गेल।

थोड़बे देर बाद ओ मृग सपरिवार शिकारी कऽ समक्ष उपस्थित भऽ गेल, ताकि ओ ओकर शिकार कऽ सकै। किंतु जंगली पशु कऽ एहन सत्यता, सात्विकता आ सामूहिक प्रेमभावना देख कऽ शिकारी कऽ बड़ ग्लानि भेल। ओ मृग परिवार कऽ जीवनदान दऽ देलक।

अनजाने मऽ शिवरात्रि के व्रत कऽ पालन केला पर सेहो शिकारी कऽ मोक्ष के प्राप्ति भेल। जहन मृत्यु काल मे यमदूत ओकर जीवन लऽ जेबाक लेल आयल तऽ शिवगण हुनका आपस भेज देलक आ शिकारी कऽ शिवलोक ले गेलाह। शिव जी के कृपा सं अपन अहि जन्म मे राजा चित्रभानु अपन पिछला जन्म के याद राइख सकलाह आ महाशिवरात्रि के महत्व कऽ बुझी कऽ अगला जन्म मऽ सेहो पालन कऽ पेलाह।

20 जुल॰ 2024

Madhushravani Puja

मधुश्रावणी पूजा विधि (मंत्र) | Madhushravani Puja Vidhi

मिथिला धरोहर
मधुश्रावणी पूजा सैं पहिने लड़का बाला ओहिठाम लड़की बला कऽ ओतय सं नोत जाइत अछि। नोत में पांच टा रांगल सुपारी आ पीरा कागज़ पर लाल कलम सं लिखल लड़का कऽ पिता कऽ नाम सं पता जाइत अछि। मधुश्रावणी पूजा कऽ ओरिआओन जाहि कन्या के नव विवाह भेल छनि ओ सावन कऽ चौठ कऽ संध्या काल भिन्न प्रकारक फूल आ पात तोरि रखैत छैथ जाहि घर में पूजा होयत तकरा बढियां सैं साफ़ कय निचा देल चित्र कऽ अनुसार अरिपन पडत।

पूजा क सामग्री, गौरी बनेवाक लेल :-
साँझ खन भगवती ,महादेव ,ब्राह्मण ,हनुमान और गौरी कय गीत गावि, दुईब, कांच हल्दी, धनिया (कनी) मिला कऽ गौर बनत, जकरा ढउरल सरवा पर एकटा सिक्का पर गौरी राखि पान कऽ पात सं झापि, पान कऽ पात कऽ ऊपर सिंदूरक गद्दी राखि ललका कपडा स झापि भगवति लग राखि देवेइ।

पाँच टा मैना पात आ पाँच टा केरा पात सासुर दिस सं आ पाच टा मैना पात आ पाँच टा केरा पात नैहर दिस सं रहत जाहि में सबटा पर पाँच पाँच टा बिसहारा सिन्दूर सं ,काजर सं पिठार सं आ श्री खंड चानन सं लिखल जायत।

कुसुमावती, पिङ्गला, चनाई एवं लीली कऽ पूजा कऽ लेल चारि गोट करा कऽ पात कऽ पुड़ा बनायल जायत।
नैवेद्य कऽ लेल
– अरवा चावल, चूड़ा, चीनी, आम, कटहल, केला, अंकुरी चनाई कऽ हेतु एकटा डाली मे अरबा चावल, पैसा और एकटा छाछी मे दही रहत।

बिन्नी के मोटरी मे :- 
धनी, धान, दुब, हरिद, सुपारी, बड़ी इलाइची, लौंग, छोटकी इलाइची (11 टा क) आ पैसा सब के एक टा ललका कपडा मे बाँधी के पोटरी बनायल जायत। पुरहर, पातिल आ ओहि के निचा में धान राखल जायत।

गाय कऽ दूध, पान सुपारी, गौरी कऽ लेल फूल, नीम कऽ पात, नेबू, कुश, पाँच टा मईटक बिसहारा नैहर सं आ पाँच टा सासुर सं।

मधुश्रावणी पूजा आरम्भ (पंचमी दिन क पूजा)
भगवती, ब्राह्मण, कुलदेवता कऽ गीत गायाल जायत नव कनिया नहा धो सासुर सं आयल कपड़ा चुरी पहिर श्रृंगार कय भगवती आ कुल देवताक प्रणाम कऽ पूजा स्थान पर आइ बैसथीन।

पाटिल पुरहर आ कलश बाला जगह पर बालु ध कऽ जल सं सींच, ओतय पर किछु धान राखी तीनू के यथास्थान राखि, कलश के जल सं भरि ऊपर सं आमक पल्लव रखवाक छै, तकरा बाद पाटिल में दीप लेश देवक छै।
सब दिन पूजै बाला गौरी उत्तर फूल पर, सासुर सं आयल गौरी बीच में आ नहीअर बला गौरी दक्षिण फूल पर राखि कनिया गौरी पूजा करथिन।

कलश कऽ पूजा :-
अक्षत लय -“नमः शांति कलश इहागच्छ यह तिष्ट “
जल लय – “इतनी पाद्यादिनी नमः शान्तिकालशया नमः “

उजरा चन्दन लय – इदमनुलेपनम् श्वेत चन्दनं नमः शांति कलशया नमः “

ललका चन्दन “इदं रक्तानुलेपनम् शांति कलशाय नमः “

अक्षत लय -“इदमक्षतम् शान्तिकलशाय नमः 

धुप नैवेद्य लय – एतानि गंध,पुष्प ,धुप दीप ताम्बूल यथा भाग नानाविध नैवेद्यानि शान्तिकलशाय नमः “

जल लय – “इदमाचमनीयम् नमः शान्तिकालशयाय नमः “
“नमः शान्तिकुम्भ महाभाग सर्व काम फल प्रदः”
फूल लय -” पुष्पम ग्रहण सुबह यच्छ पुज्याधार नमोस्तुते ” ऐश पुष्पांजलिः नमः शांतिकलशयाय नमः “
सूर्य कऽ पूजा :-
अक्षत लय -“नमः सूर्य इहागच्छ यह तिष्ट “
जल लय – “इतनी पाद्यादिनी नमः सूर्याय नमः “
उजरा चन्दन लय – इदमनुलेपनम् श्वेत चन्दनं नमः सूर्याय नमः “

ललका चन्दन “इदं रक्तानुलेपनम् सूर्याय नमः “

अक्षत लाया -“इदमक्षतम सूर्याय नमः “

धुप नैवेद्य लय – एतानि गंध,पुष्प ,धुप दीप ताम्बूल यथा भाग नानाविध नैवेद्यानि सूर्याय नमः “

जल लय – “इदमाचमनीयम् नमः सूर्याय नमः “
“नमः सूर्याय महाभाग सर्व काम फल प्रदः”

फूल लय -” पुष्पम ग्रहण सुबह यच्छ पुज्याधार नमोस्तुते ” ऐश पुष्पांजलिः नमः सूर्याय नमः “

चन्द्रमा कऽ पूजा :-
अक्षत लय -“नमः चन्द्र इहागच्छ यह तिष्ट”

जल लय – “इतनी पाद्यादिनी नमः चन्द्राय नमः “

उजरा चन्दन लय – इदमनुलेपनम् श्वेत चन्दनं नमःचन्द्राय नमः “

ललका चन्दन “इदं रक्तानुलेपनम् चन्द्राय नमः"

अक्षत लाया -“इदमक्षतम चन्द्राय नमः “

धुप नैवेद्य लय – एतानि गंध,पुष्प ,धुप दीप ताम्बूल यथा भाग नानाविध नैवेद्यानि चन्द्राय नमः “

जल लय – “इदमाचमनीयम् नमः चद्राय नमः “
“नमः चन्द्राय महाभाग सर्व काम फल प्रदः”

फूल लय - ''पुष्पम ग्रहण सुबह यच्छ पुज्याधार नमोस्तुते ” ऐश पुष्पांजलिः नमः चन्द्राय नमः “

नवग्रह कऽ पूजा :-
अक्षत लय -“नमः नवग्रहा:इहागच्छ यह तिष्ट “

जल लय – “इतनी पाद्यादिनी नमः नवग्रहेभ्यो नमः“

उजरा चन्दन लय – इदमनुलेपनम् श्वेत चन्दनं नवग्रहेभ्यो नमः “

ललका चन्दन “इदं रक्तानुलेपनम् नवग्रहेभ्यो नमः “

अक्षत लय -“इदमक्षतम नवग्रहेभ्यो नमः “

धुप नैवेद्य लय – एतानि गंध,पुष्प ,धुप दीप ताम्बूल यथा भाग नानाविध नैवेद्यानि नवग्रहेभ्यो नमः “

जल लय – “इदमाचमनीयम् नमः नवग्रहेभ्यो नमः “
“नमः नवग्रहेभ्यो महाभाग सर्व काम फल प्रदः”

फूल लय - "पुष्पम ग्रहण सुबह यच्छ पुज्याधार नमोस्तुते ” ऐश पुष्पांजलिः नमः नवग्रहेभ्यो नमः “

विषहरा कऽ पूजा :-
अक्षत लय -“नमःनाग-दांपत्य इहागच्छ यह तिष्ट “

जल लय – “इतनी पाद्यादिनी नमः नागदंपतिभ्याम् नमः “
उजरा चन्दन लय – इदमनुलेपनम् श्वेत चन्दनं नागदंपतिभ्याम् नमः “

ललका चन्दन “इदं रक्तानुलेपनम् नागदंपतिभ्याम् नमः “

अक्षत लय -“इदमक्षतम नागदंपतिभ्याम् नमः “

धुप नैवेद्य लय - एतानि गंध,पुष्प ,धुप दीप ताम्बूल यथा भाग नानाविध नैवेद्यानि नागदंपतिभ्याम् नमः “

जल लय – “इदमाचमनीयम् नमः नागदंपतिभ्याम् नमः “
“नमः नागदंपतिभ्याम् महाभाग सर्व काम फल प्रदः”

फूल लय -” पुष्पम ग्रहण सुबह यच्छ पुज्याधार नमोस्तुते ” ऐश पुष्पांजलिः नमः नागदंपतिभ्याम् नमः “

बैरसी कऽ पूजा
अक्षत लय -“नमःशतानुजसाहित बैरस्ये नमः “

जल लय – “इतनी पाद्यादिनी नमः शतनुजसाहित बैरस्ये नमः “

उजरा चन्दन लय – इदमनुलेपनम् श्वेत चन्दनं शतानुजसाहित बैर स्ये नमः “

ललका चन्दन “इदं रक्तानुलेपनम् शतानुजसाहिर बैर स्ये नमः “

अक्षत लय -“इदमक्षतम शतानुजसाहित बैर स्ये नमः “
धुप नैवेद्य लय – एतानि गंध,पुष्प ,धुप दीप ताम्बूल यथा भाग नानाविध नैवेद्यानि शतानुजसाहित बैर स्ये नमः “

जल लय – “इदमाचमनीयम् नमः शतानुजसाहित बैर स्ये नमः “
“नमः शतानुजसाहित बैर स्ये महाभाग सर्व काम फल प्रदः”

फूल लय -” पुष्पम ग्रहण सुबह यच्छ पुज्याधार नमोस्तुते ” ऐश पुष्पांजलिः नमः शतानुजसाहित बैर स्ये नमः “

चनाइ कऽ पूजा :-
अक्षत लय -“नमःचनाइ नाग इहागच्छ इह तिष्ठ “

जल लय – “इतनी पाद्यादिनी नमः चनाइ नागाय नमः “

उजरा चन्दन लय – इदमनुलेपनम् श्वेत चन्दनं च नाइ नागाय नमः “

ललका चन्दन “इदं रक्तानुलेपनम् चनाइ नागाय नमः “
अक्षत लय -“इदमक्षतम चनाइ नागाय नमः “

धुप नैवेद्य लय – एतानि गंध,पुष्प ,धुप दीप ताम्बूल यथा भाग नानाविध नैवेद्यानि चनाइ नागाय नमः “

जल लय – “इदमाचमनीयम् नमः चनाइ नागाय नमः “
“नमः चनाइ नागाय महाभाग सर्व काम फल प्रदः”

फूल लय -” पुष्पम ग्रहण सुबह यच्छ पुज्याधार नमोस्तुते ” ऐश पुष्पांजलिः नमः चनाइ नागाय नमः “

कुसुमावती कऽ पूजा :-
अक्षत लय -“नमःकुसुमावती इहागच्छ इह तिष्ठ “

जल लय – “इतनी पाद्यादिनी नमः कुसुमावती नमः “
उजरा चन्दन लय – इदमनुलेपनम् श्वेत चन्दनं कुसुमावती नमः “

ललका चन्दन “इदं रक्तानुलेपनम् कुसुमावती नमः “

अक्षत लाया -“इदमक्षतम कुसुमावती नमः “

धुप नैवेद्य लय – एतानि गंध,पुष्प ,धुप दीप ताम्बूल यथा भाग नानाविध नैवेद्यानि कुसुमावती नमः “

जल लय – “इदमाचमनीयम् नमः कुसुमावती नमः “
“नमः कुसुमावती महाभाग सर्व काम फल प्रदः”

फूल लय -” पुष्पम ग्रहण सुबह यच्छ पुज्याधार नमोस्तुते ” ऐश पुष्पांजलिः नमः कुसुमावती नमः “

पिंगलाक कऽ पूजा :-

अक्षत लय -“नमः पिंगले इहागच्छ इह तिष्ठ “

जल लय – “एतानी पाद्यादिनी नमः पिंगले नमः “

उजरा चन्दन लय – इदमनुलेपनम् श्वेत चन्दनं पिंगले नमः “

ललका चन्दन “इदं रक्तानुलेपनम् पिंगले नमः “

अक्षत लय -“इदमक्षतम पिंगले नमः “

धुप नैवेद्य लय – एतानि गंध,पुष्प ,धुप दीप ताम्बूल यथा भाग नानाविध नैवेद्यानि पिंगले नमः “

जल लय – “इदमाचमनीयम् नमः पिंगले नमः “
“नमः पिंगले महाभाग सर्व काम फल प्रदः”

फूल लय - ''पुष्पम ग्रहण सुबह यच्छ पुज्याधार नमोस्तुते ” ऐश पुष्पांजलिः नमः पिंगले नमः “

लीली कऽ पूजा :-
अक्षत लय -“नमः लीली नागे इहागच्छ इह तिष्ठ “
जल लय – “एतानी पाद्यादिनी नमः लीली नागाये  नमः “

उजरा चन्दन लय – इदमनुलेपनम् श्वेत चन्दनं लीली नागाये नमः “

ललका चन्दन “इदं रक्तानुलेपनम् लीली नागाये नमः “
अक्षत लाया -“इदमक्षतम लीली नागाये नमः “

धुप नैवेद्य लय – एतानि गंध,पुष्प ,धुप दीप ताम्बूल यथा भाग नानाविध नैवेद्यानि लीली नागाये नमः “

जल लय – “इदमाचमनीयम् नमः लीली नागाये नमः “
“नमः लीली नागाये महाभाग सर्व काम फल प्रदः”

फूल लय -” पुष्पम ग्रहण सुबह यच्छ पुज्याधार नमोस्तुते ” ऐश पुष्पांजलिः नमः लीली नागाये नमः “

साठिक पूजा :-
अक्षत लय -“नमः षष्ठी देवी  इहागच्छ इह तिष्ठ “

जल लय – “एतानी पाद्यादिनी नमः षष्टदेव्यै  नमः “

उजरा चन्दन लय – इदमनुलेपनम् श्वेत चन्दनं षष्टदेव्यै नमः “

ललका चन्दन “इदं रक्तानुलेपनम् षष्टदेव्यै नमः “

अक्षत लय -“इदमक्षतम षष्टदेव्यै नमः “

धुप नैवेद्य लय – एतानि गंध,पुष्प ,धुप दीप ताम्बूल यथा भाग नानाविध नैवेद्यानि षष्टदेव्यै नमः “

जल लय – “इदमाचमनीयम् नमः षष्टदेव्यै नमः “
“नमः षष्टदेव्यै महाभाग सर्व काम फल प्रदः”

फूल लय -” पुष्पम ग्रहण सुबह यच्छ पुज्याधार नमोस्तुते ” ऐश पुष्पांजलिः नमः षष्टदेव्यै नमः “

तत्पश्च्यत् कनियाँ बिन्नी कऽ मोटरी अपना खोईंछा में राखि पांच बिन्नी तीन बेर सुनती ।










🎵 मैथिली लिरिक्स और देखें »
  • ⏳
🪔 पावनि-तिहार और देखें »
  • ⏳
Ask संगी
संगी मिथिला धरोहर सहायक
चैट हिस्ट्री

अखन तक कोनो पुरान चैट सहेजल नहि अछि।

हमारे बारे में
🏛️ हमरा बारे में
मिथिला धरोहर — मैथिली भाषा, संस्कृति, लोकगीत, पंचांग, भजन और साहित्य केँ समर्पित एकटा डिजिटल मंच अछि। हमर लक्ष्य अछि मिथिला केँ पुरान परंपरा आ ज्ञान केँ आधुनिक पीढ़ी तक पहुँचाएब। चैटबॉट संगी अहाँक हर सवालक जवाब देबाक लेल सदैव तत्पर अछि। संस्थापक: प्रभाकर मिश्रा
संपर्क करें
मिथिला धरोहर के "संगी" चैटबोट सं चैट कोना करब?
संगी सं सबाल करबाक दु टा तरीका अछि, पहिल टाइप (लिख) के आ दोसर बाजि के। बाजि क सबाल पूछबा लेल अहाँके दांया कात माइक बला बटन पर क्लिक करय पड़त। पहिल बेरा माइक बटन दबेला पर परमिशन मांगत, अनुमति देलाक उपरांत अहाँ बाजि क सबाल पूछी सकय छी।
🔍 शर्च में की लिखी

पंचांग/तिथि खोजी रहल छी त:
जेना, "मैथिली पंचाग 2027" खोजी रहल छी त अहाँ लिखू —
मैथिली पंचाग 2027

मंत्र खोजी रहल छी त:
कुनो पाबनि या विधि के नाम के संग "मंत्र" लिखू, जेना —
चौरचन पूजा मंत्र तर्पण मंत्र जनेऊ मंत्र

गीतक संग्रह खोजी रहल छी त:
भगवती गीत लिरिक्स नचारी गीत लिरिक्स विवाह गीत मधुश्रावणी गीत

कुनो विशेष गीत खोजी रहल छी त:
ओहि गीतक बोल के 5-6 शब्द लिखू, जेना —
जगदम्ब अहिं अबलम्ब हमर छोट छोट रोड़ी गरैया सिर के सिंदूर रे गवानवा सबहक सुधि अहाँ लै छी

कहानी खोजी रहल छी त:
गोनू झा के कहानी लेल लिखू —
गोनू झा कहानी

कथा खोजी रहल छी त:
मधुश्रावणी पूजा के सम्पूर्ण कथा लेल लिखू —
मधुश्रावणी पूजा कथा
कुनो विशेष दिन कथा लेल लिखू —
मधुश्रावणी पहिल दिन कथा मधुश्रावणी पांचम दिन कथा

मंदिर खोजी रहल छी त:
श्याम मंदिर दरभंगा उच्चैठ भगवती उग्रतारा मंदिर

नमस्कार! हमर नाम 'संगी' छी, हम अहाँक कोना मदद करब?
कोना search करू? ताहि लेल एतय क्लिक करू